Historisch perspectief
Bevrijding van Europa  •  Bevrijding van Nederland  •  Slag bij Overloon

De bevrijding van Europa

Al in 1941 was door Stalin bij de Britten en Amerikanen aangedrongen op de opening van een tweede front. Door een tweede front zou de Duitse druk op Oost-Europa verminderen, was de verwachting. Pas in 1943 kwam het daadwerkelijk tot dat tweede front in Europa, met de landing op Sicilië (Operatie Husky). Onder leiding van Patton en Montgomery zetten Amerikanen en Britten op 10 juli daar voet aan wal. De tegenstand bestond vooral uit Italiaanse troepen ondersteund door drie Duitse pantserdivisies.

Onder binnenlandse politieke druk trad Mussolini terug en gaf Italië zich 8 september over aan de Geallieerden, die op dat moment pas een klein gedeelte van Zuid-Italië bevrijd hadden. Mussolini werd door de Italiaanse carabinieri gevangen gezet.

Maar daarmee was de strijd in Italië nog niet beslist. Hitler gaf Duitse parachutisten de opdracht om Mussolini te bevrijden. Intussen brachten Duitse troepen de opmars van de Geallieerden in Italië tot stilstand. Het plaatsje Cassino, tussen Rome en Napels, en de omliggende bergen vormden het strijdtoneel voor een slag die ruim vier maanden duurde en waarbij ongeveer 75.000 soldaten het leven lieten. Uiteindelijk zegevierden de Geallieerden. Zij trokken begin juni 1944 Rome binnen.

Het plan om Europa vanuit het Zuiden te bevrijden werd ontwikkeld met in het achterhoofd een tweede, frontale aanval over Het Kanaal. Die aanval, onder de codenaam Operatie Overlord, vond na lange voorbereiding plaats in de vroege ochtend van 6 juni 1944. Deze dag is bekend geworden als Decision Day, kortweg D-Day. Met een afleidingsoperatie nabij Calais werd de vijand op het verkeerde been gezet, waarna de Geallieerden de stranden van Normandië bestormden en luchtlandingen uitvoerden. Aan het einde van D-Day hadden de Geallieerden de stranden in handen. Maar van een snelle opmars was geen sprake. Het duurde nog tot 9 juli voordat de Britten het belangrijke knooppunt bij de stad Caen in handen gekregen. En zelfs toen zaten de Geallieerden nog vast in Normandië. Pas met de drie weken durende Operatie Cobra, die op 4 augustus van start ging, wisten de Geallieerden uit te breken uit Normandië en Bretagne.

Ook in Zuid-Frankrijk kwamen troepen aan land. Zo werd in rap tempo een groot gedeelte van Frankrijk bevrijd. De Geallieerden vormden het plan om de Siegfried Linie, waarachter het industrieel complex van Duitsland gelegen was, over een breed front aan te vallen via het Roergebied, het Rijnland en het Saarland. Omdat hierbij grote rivieren overgestoken zouden moeten worden, was het van essentieel belang om bruggen over die rivieren ongeschonden in handen te krijgen. Montgomery ontwikkelde Operatie Market Garden. Het gedeelte Market omvatte de luchtlandingen door Amerikaanse, Britse en Poolse parachutisten bij vitale bruggen. Het gedeelte Garden betrof de opmars van Britse troepen over de grond door het vrijmaken van een corridor vanuit België via Valkenswaard naar Arnhem.

Nadat deze operatie in zoverre was mislukt dat Arnhem niet gehouden kon worden, verlegde de strijd zich naar het zuiden van Nederland, in het bijzonder naar de Peel (zie elders op deze website) en Zeeland, waarna de winter intrad.

Het Duitse leger kreeg de tijd om zich te hergroeperen. Hitler beval de tegenaanval op de Geallieerden. Die vond op 16 december 1944 plaats in de Ardennen. De Slag in de Ardennen was met name voor de Amerikaanse troepen de zwaarste beproeving sinds de landingen in Normandië. Maar na een maand van zware gevechten, waarbij de Geallieerden ternauwernood aan een nederlaag ontsnapten, was de strijd beslecht. Vanaf begin februari werd de opmars voortgezet. Eerst werd het Rijnland en Roergebied in handen van geallieerde troepen, waarna die richting het Noorden (Bremen, Hamburg) en Oosten (Berlijn) optrokken.

Intussen was de opmars van Sowjet-troepen gestaag doorgegaan richting het Westen. Nazi-Duitsland zat in de tang. Hitler pleegde op 30 april 1945 zelfmoord. Nazi-Duitsland tekende de capitulatie op 5 mei 1945. De kaart van Europa werd opnieuw ingetekend...